Waarom zijn sommige mensen zo gebrand op macht of manipulatie ofwel willen ze de boel in de hand hebben? Het antwoord zal meestal luiden: “om je eigen zin te krijgen” of “omdat je denkt het ‘t beste te weten”. En daarbij komt gauw de drang naar boven om de leiding te nemen. Deze neiging in het leven leidt vaak tot uitbuiting. Het verschil zit ‘m in waar het op is gebaseerd. En hoe we er mee omgaan natuurlijk.

Leiderschap komt vaak voort uit het verlangen om anderen te overtuigen dat je het ‘t beste weet en de bereidheid van hen om overtuigd te worden. Uiteindelijk kan het heel gemakkelijk zijn om een volger te zijn. Geen verantwoordelijkheid, geen noodzaak om diep over de dingen na te moeten denken, heel veel ruimte voor kritiek en tijd voor andere zaken. Geen wonder dat zoveel mensen deze rol aangenaam vinden. Zeker, ik vraag me af of ‘volgelingschap’ niet nog meer dan leiderschap een aangeboren kwaliteit van het menselijk leven is. Er zijn bijvoorbeeld altijd minder hoofden dan indianen en ik vermoed niet alleen omdat de ervaring ons veel heeft geleerd over de problemen die je krijgt als je meer van de eerste dan de laatste hebt.

Dierlijkheid
Volgens het Boeddhisme van Nichiren Daishonin bezit iedereen de levensstaat van dierlijkheid, waarvan de voornaamste karakteristieken; de neiging om degene die zwakker is dan jezelf te domineren en gedomineerd te worden door diegene die sterker is.
Het is deze levensstaat die leiders opwerpt die hoofdzakelijk aangewezen zijn op geweld (of de dreiging daarvan), om hun doel te bereiken. Het is ook de levensstaat die mensen ertoe aanspoort ‘sterke’ leiders macht te geven, om leiders blind te volgen, om leiders te bewonderen als het goed gaat en zich tegen hen te keren als de dingen fout gaan. In het kort is het de levensstaat die onze onontkoombare wortels in het dierenrijk laat zien. En wanneer dierlijkheid de relatie tussen leiders en hen die worden geleid domineert, zijn ze niet beter dan zeehonden, buffels en hyena’s - hoe beleefd ze ook mogen wezen in ‘het mes omdraaien’.

Natuurlijk zijn niet alle leiders afhankelijk van dwang om hun zin te krijgen, net zo min als diegenen die geleid worden alleen slap zijn tegenover machthebbers. Bijvoorbeeld, in een democratie zijn leiders in meer of mindere mate redelijk en humaan, al is het alleen maar omdat ze verantwoordelijk zijn jegens een brede scala van opinie. Maar dat betekent niet dat democratieën geen verkeerde keus kunnen maken. - Hitler was gekozen en sommige presidenten van de V.S. zijn corrupt bevonden.

Corruptie
Echter vanwege de autoriteit en status (op elk mogelijk vlak) die er normaal gesproken aan leiders wordt toegeschreven, door hen die ze moeten leiden, is het inherent dat deze relatie de neiging heeft uit balans te raken. Dit brengt leiders meestal in de wereld van dierlijkheid, waardoor ze gaan neerkijken op anderen en hen uitbuiten, hoe puur en nobel hun oorspronkelijke bedoelingen ook waren. Zoals Lord Acton te kennen gaf: “Macht neigt tot corruptie en absolute macht corrumpeert absoluut.”

Dus wat is het antwoord? Moet met alle leiders maar worden weggedaan? Blijkbaar niet. De ervaring schijnt ons te leren dat geen enkele groep lang zonder leiding kan werken: het onvermogen dat voortvloeit uit het verschil in capaciteiten van elk individu en vanuit de noodzaak om over elke beslissing in discussie te gaan, betekent bijna altijd dat er snel leiders tevoorschijn komen – feitelijk of alleen in naam.

Het Boeddhisme, wat zo’n 3000 jaar oud is, is zich al heel lang bewust van de problemen die bij leiderschap horen. Maar zoals in de politiek de antwoorden blijken te liggen in een uitgebreid systeem van controles en evenwicht, geeft het Boeddhisme er de voorkeur aan om het probleem te zien uit oogpunt van de oorzaken in de wortel – in de levensstaat van zowel leiders als geleiden. Want zoals hun relatie gebaseerd kan zijn op dierlijkheid, kan het ook gebaseerd zijn op de Boeddhanatuur.

Drie Deugden
In feite behelst de Boeddhanatuur het ideale denkbeeld van leiderschap. De Boeddha wordt soms omschreven als degene die de Drie Deugden van ouder, leraar en vorst bezit. En respectievelijk zijn deze bijvoorbeeld, de compassie om alle levende wezens te verzorgen en te steunen, de wijsheid om hen te onderwijzen en naar verlichting te leiden en de macht om hen te beschermen Met andere woorden, het verlangen van de Boeddha is om alle mensen op te heffen naar dezelfde levensstaat als van hemzelf – het tegenovergestelde van de uitbuiting die we in dierlijkheid gezien hebben. En omdat alle mensen de mogelijkheid hebben om Boeddha’s te worden in dit leven, is er fundamenteel absolute gelijkheid tussen leider – de Boeddha – en hen die geleid worden, zijn of haar volgelingen. In de loop van de tijd zullen zij zelf Boeddha’s worden en zelf de Drie Deugden tonen.

Ik geloof dat het Boeddhistische denkbeeld toepasbaar is in elke vorm van activiteit. Het ziet leiderschap voornamelijk in de zin van dienstbaarheid gebaseerd op compassie, in samenwerking met de energie van anderen naar een groter doel. Terwijl men de unieke talenten van elk individu respecteert en aanmoedigt en verantwoordelijkheid neemt voor hun geluk en groei in geloof.

Grootsheid
En omdat velen van ons op sommige vlakken enige vorm van verantwoording hebben, hoe klein dat ook mag zijn – bijvoorbeeld als ouders in de familie of als managers op het werk – zou het een idee kunnen zijn om het uit te proberen, als we dat al niet doen.
Zeer zeker zijn dergelijke denkbeelden over leiderschap al toegepast door enkele van de grootste leiders van de mensheid en zijn, geloof ik, juist daarom deels verantwoordelijk voor hun grootsheid.

Onderwerp voor discussiemeeting door Karen de Groot:

De relatie tussen mensen die manipuleren en hen die gemanipuleerd worden. Mensen ontlenen hun ‘zelf waarde’ eraan. We horen graag bij de sterkeren en hebben geen aandacht voor zwakkeren. Maar dan ga je in de loop van de tijd de negatieve punten zien van iemand en wordt je ‘zelfwaarde’ aangetast.

Je hebt geen waardering meer voor jezelf noch de ander, dus lijd je eronder en gaat óf weer op zoek naar iets anders óf zit in een spiraal naar beneden. Het is een vicieuze cirkel. Dit komt meestal voort uit dierlijkheid. De neiging van de sterke om de zwakke te domineren en de zwakkeren die opkijken tegen de sterkeren. Het is iets wat vaak gebeurd uit gemakzucht of geen verantwoording willen of durven nemen. Het houdt elkaar in stand en is een oppervlakkig mechanisme.

Het boeddhisme heeft als denkbeeld dat we de tien levensstaten bezitten en dat in alle levensstaten ook de boeddhanatuur zit. Verandering van dit mechanisme kan gebeuren door het te baseren op de boeddhanatuur. De kwaliteit verandert want de boeddhanatuur (of je pure Ievenskracht) heeft als kenmerk de drie deugden van ouder, leraar en vorst.
Dat wil zeggen: de kracht om steun en zorg te verlenen om de mensen om je heen
de wijsheid om mensen te begeleiden de energie om ze te beschermen. Uiteindelijk is het doel om iedereen aan te moedigen hun eigen unieke kwaliteiten te ontplooien en te respecteren. En verantwoording te nemen voor je eigen geluk en groei. Alles uit je leven te halen door commitment te hebben. Anders laster je jouw eigen leven en dat van een ander. Dit staat voorspoed in de weg. Het leven gaat dan toch wel gewoon door, maar neem je daar genoegen mee?

Iedereen heeft in z’n leven wel te maken met macht en manipulatie, of dat nu binnen de familie, werk, relatie of vriendschap ligt. Hoe ervaar je dat?

index

This page was last modified on Sunday, August 20, 2006.